Geoffrey Donaldson Instituut

13 jul 2026

Samen met conservator film Jesse van Dijl (Regionaal Archief Alkmaar) en film digitalisering expert Guido Bruin (Bruinfilm) bezocht ik het Geoffrey Donaldson Instituut in Noord-Scharwoude. Het instituut is vernoemd naar Geoffrey Donaldson (1929-2002), een Australische filmhistoricus die wordt gezien als de eerste filmhistoricus van Nederland.

Veel mensen zijn bekend met het nationale filmmuseum Eye dat zich richt op film als kunstvorm. Het is gevestigd in Amsterdam en dat naast eigen inkomsten (denk aan kaartverkoop) ook elk jaar een significante overheidssubsidie krijgt. Het Nederlands Instituut voor Beeld en Geluid zit in Hilversum en omvat een breed medialandschap (radio, televisie, muziek, games, webarchieven). B&G verricht publieke taken en wordt grotendeels (er zijn aanvullende inkomsten uit subsidies, bijdragen van omroepmaatschappijen) betaald met belastinggeld. Ze zorgen beide voor onze nationale audiovisuele collecties.

Het minder bekende Geoffrey Donaldson Instituut (GDI) in Noord-Scharwoude is een privé-initiatief en staat geheel op eigen benen, waarvoor ik na mijn bezoek veel bewondering heb gekregen. Het GDI is in essentie een vrijwilligersorganisatie en een eerbetoon aan het ambacht en de geschiedenis van film, zonder de schaal of middelen van Eye of Beeld en Geluid. Het Geoffrey Donaldson Instituut heeft de volgende doelstellingen:

Onderzoek naar Nederlandse filmproductie en filmgeschiedenis
Behoud van filmcultuur
Verzamelen van films, boeken, foto’s en persmateriaal
Publiceren van onderzoekswerken en tentoonstellingscatalogi
Stimuleren van cinefilie via lezingen en evenementen

Het GDI is gevestigd in een prachtig pand met bovenin een volwaardige projectiezaal met 16mm- en 35mm-filmprojectoren. Egbert Barten heeft enkele films op 35mm voor ons geprojecteerd, waaronder één kopie die het zelf heeft laten conserveren en restaureren bij Haghefilm in Waddinxveen.

In september 2025 verscheen zelfs een documentaire over het instituut, “Verborgen Parel van Langedijk,” die in première ging op het Film by the Sea festival.

Voorgevel GDI. — Het Geoffrey Donaldson Instituut.

Als je ooit een boek nodig hebt of specifiek zoekt naar film, dan kun je de zeer uitgebreide bibliotheek raadplegen. Ze publiceren ook zelf boeken en een uitgave is getiteld ‘Tot de laatste akte’, dat gaat over Nederlandse particuliere filmverzamelaars, en ik heb een exemplaar in mijn bezit. Het is via het GDI te bestellen.

Een gigantische bibliotheek. — Een klein deel van de zeer uitgebreide bibliotheek.

De drijvende kracht en initiator van het GDI is Egbert Barten. Hij is de directeur en oprichter van het Geoffrey Donaldson Instituut. Na zijn studie Engels en Geschiedenis werkte Egbert achtereenvolgens bij het Stadsarchief van Amsterdam en bij het Nederlands Filmmuseum.

Links Egbert Barten, rechts Jesse van Dijl. Een 70mm projector staat op de voorgrond.

Als je Egbert zelf eens ontmoet, zal je het met me eens zijn dat hij een bevlogen, gepassioneerde filmliefhebber is. Dat is ook de reden dat hij soms volledige particuliere filmcollecties aangeboden krijgt om deze vervolgens op te nemen in het GDI. En zo wordt het GDI steeds groter. Egbert heeft duidelijk een instituut neergezet waar hij terecht zeer trots op is.

Een rondleiding laat mooi zien hoe breed het GDI is Zo hebben ze een collectie filmposters, met deze bijzondere Playtime van Jaques Tati, een film die ik voor de eerste keer tijdens mijn studie aan de kunstacademie AKI heb gezien.